Kanıttan medikal içgörüye

Medikal strateji, bir tedavi alanında mevcut bilimsel bilginin nerede yeterli, nerede eksik olduğunu belirleme ve bu boşluğun nasıl kapatılacağını planlama işidir. Çıkış noktası bir mesaj değil, bir sorudur.

Kanıt boşluğunun tanımlanması

Bir tedavi alanında literatür taraması tamamlandığında ortaya çıkan tablo nadiren eksiksizdir. Eksiklik birkaç biçimde görünür:

• Popülasyon boşluğu — çalışmaların dışladığı hasta grupları: ileri yaş, böbrek yetmezliği, gebelik, çoklu hastalık.
• Karşılaştırma boşluğu — iki seçeneğin doğrudan karşılaştırıldığı çalışmanın bulunmaması.
• Sonlanım boşluğu — yalnızca vekil sonlanımların ölçülmüş, hastanın hissettiği sonuçların ölçülmemiş olması.
• Süre boşluğu — uzun dönem etkililik ya da güvenlilik verisinin bulunmaması.

Bu boşluklar adlandırılmadığında, mevcut veriden daha fazlasını söyleyen bir anlatı kurulması kolaylaşır.

İçgörünün kaynağı

Medikal içgörü, sahadaki klinik uygulama ile yayımlanmış kanıt arasındaki farkın gözlenmesinden doğar. Sağlık profesyonellerinin uygulamada karşılaştığı tereddütler, kılavuzların yanıtlamadığı sorular ve gerçek yaşam verisiyle çalışma verisi arasındaki ayrışmalar, hangi sorunun araştırılmaya değer olduğunu gösterir.

Burada belirleyici olan, içgörünün yönüdür: sahadan kanıta doğru ilerleyen bir süreç soru üretir; önceden belirlenmiş bir sonuca destek arayan bir süreç ise seçicilik üretir.

Önceliklendirme

Her kanıt boşluğu aynı önemde değildir. Önceliklendirmede kullanılabilecek ölçütler:

• Boşluğun etkilediği hasta sayısı
• Klinik kararın bu bilgiye ne kadar bağlı olduğu
• Mevcut belirsizliğin yol açtığı zarar potansiyeli
• Sorunun yanıtlanabilirliği ve gereken çalışma tasarımının uygulanabilirliği

Planın kanıtla sınırlanması

Bir medikal planın güvenilirliği, kanıtın sınırına saygı göstermesine bağlıdır. Henüz gösterilmemiş bir yarar, plan içinde beklenen sonuç olarak değil; test edilecek varsayım olarak yer almalıdır. Bu ayrım, planın bilimsel mi yoksa tanıtıcı mı olduğunu belirleyen temel çizgidir.

Gerçek yaşam verisinin yeri

Rutin uygulamadan toplanan veri, randomize çalışmaların ulaşamadığı popülasyonlara ve daha uzun sürelere erişim sağlar. Buna karşılık karıştırıcı etkenler bu veride daha güçlüdür; tedaviyi alan ve almayan hastalar baştan birbirinden farklıdır. Gerçek yaşam verisi randomize çalışmanın yerini almaz, onun ulaşamadığı soruları tamamlar.

Planın güncellenmesi

Yeni veri yayımlandığında planın gözden geçirilmesi gerekir. Değişen kanıta rağmen sabit kalan bir medikal plan, kanıta dayalı olmaktan çıkar. Planın hangi varsayıma dayandığının yazılı olması, o varsayım çürüdüğünde neyin değişmesi gerektiğini de görünür kılar.